Με τον φίλτατο Traveller, και άλλα πολύ καλά παιδιά, πήγαμε και είδαμε το The Happening, πριν μία εβδομάδα. Σε κάποια φάση, μόλις το είχαμε δει και πηγαίναμε όλοι μαζί για βάφλες (I ♥ U, Άλσος Βεΐκου), πέταξα ότι ο Shyamalan την είδε auteur. Αμέσως, το σχόλιό μου αυτό το πήρε ο Traveller και το ερμήνευσε όπως οι περισσότεροι τείνουν να το ερμηνεύουν για κάποιο λόγο, σε φάση ότι auteur = κάποιος σκηνοθέτης που είναι… “μούρη”. Κι αυτό, επειδή άλλο που δε θέλω, τρομάραμ’, μου έδωσε το cue να σας εξηγήσω εδώ, απ’ έξω – απ’ έξω, τι υποτίθεται πως σημαίνει ο όρος σε τέτοιο context.
Που λέτε, μια φορά κι έναν καιρό, κάπου στα 1950s βασικά, έχοντας μόλις τελειώσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, άρχισαν να μπαίνουν στη Γαλλία – και σε άλλες χώρες, φυσικά – με το σωρό οι ταινίες Hollywoodιανής παραγωγής που οι Γάλλοι δεν είχαν μπορέσει να δουν τόσον καιρό. Εκτός από το γεγονός, λοιπόν, ότι οι Γάλλοι αυτοί χάρηκαν σα να τους είχε δώσει κάποιος ένα τσούρμο φρέσκες μπαγκέτες (τροφή του πνεύματος, γαρ, οι εν λόγω ταινίες), το περιοδικό που ασχολιόταν περισσότερο μ’ αυτές, το Cahiers du cinéma, κάτω από την καθοδήγηση του André Bazin (από τους ελάχιστους Γάλλους που πραγματικά πάω, may he rest) τότε, άρχισε να ερευνά πραγματικά, με τον τρόπο που τώρα ξέρουμε ως κινηματογραφική ανάλυση, τις ταινίες αυτές που έβλεπαν και που αγαπούσαν, δημιουργώντας κι αυτόν τον τομέα κοινωνικής και καλλιτεχνικής ανάλυσης, όπως αποδείχθηκε.
Μέσα σ’ αυτή την παρέα λοιπόν, πρώτος ο François Truffaut (που, δε μπορεί, κάπου θα τον έχετε ακουστά), αλλά μετά και άλλοι που συμφώνησαν μαζί του, είπε ότι, όπως τα βιβλία τα γράφει ένας άνθρωπος, και ξέρουμε βλέποντάς τα ποιος είναι ο συγγραφέας, έτσι και πολλές από αυτές τις ταινίες φαίνεται να έχουν το όραμα ενός συγκεκριμένου ανθρώπου από πίσω τους, με βάση το οποίο, και γύρω από το οποίο, φαίνεται να έχουν γυριστεί. Αυτός ο “ένας άνθρωπος” είναι ο auteur, γαλλιστί ο “συγγραφέας” της ταινίας δηλαδή. Και αυτή η θεωρία έχει καταλήξει να ονομάζεται auteur theory.
Αρχικά παραδείγματα τέτοιων auteurs ήταν τύποι σαν τον Howard Hawks, ασπούμε, ή τον Alfred Hitchcock, που στην περίπτωση του Νύχτα είναι και κάτι σαν το ίνδαλμά του (πράγμα που ξέρει και ο Traveller, όπως φάνηκε απ’ τη συζήτησή μας εκείνη). Αλλά από τότε μέχρι και σήμερα πολλά πράγματα έχουν γραφτεί και ειπωθεί πάνω στο θέμα, και το auteur theory έχει πάρει πολύ μεγάλες ακαδημαϊκές διαστάσεις. Πράγματα που απαιτούν, ας πούμε, ο auteur να μην είναι απαραιτήτως ο σκηνοθέτης, αλλά, σε κάποιες περιπτώσεις, ο παραγωγός, ασπούμε (call me Jerry Bruckheimer, για παράδειγμα) ή και ο σεναριογράφος (πράγμα πολύ κοινό, πλέον, στην τηλεόραση, με τον head writer – showrunner να κινεί τα νήματα).
Και έχουν βγει και πολλές θεωρίες για το πώς μπορεί να εξακριβωθεί η ύπαρξη ενός τέτοιου auteur σε μια ταινία (γιατί, μην ξεχνάτε, η μέση Hollywood blockbuster movie έχει από πίσω εκατοντάδες ανθρώπους, που ο καθένας έχει βάλει το λιθαράκι του, και άρα ένα μέρος του οράματός του, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο), και η διαπίστευση του Χ ως αυτού που έχει λειτουργήσει ως auteur στη συγκεκριμένη περίπτωση. Ότι η ταινία, δηλαδή, έχει δημιουργηθεί γύρω από το όραμα ενός μόνο ανθρώπου, κι ότι αυτός ο άνθρωπος είναι ο Τάδε.
Οι θεωρίες αυτές μπορεί να απαιτούν να σημειωθεί κάποιο επαναλαμβανόμενο μοτίβο όσον αφορά τα θέματα με τα οποία ασχολείται στις ταινίες του ο Τάδε, κάτι σαν “τα ταξίδια” ή “την ωρίμανση” ή “την οικογένεια”, ή να υπάρχει στις ταινίες του κάποιο κοινό στοιχείο στο τι μας δείχνει στην οθόνη και πώς – ο Kabolchah (sic) κάνει πολλά μακρινά πλάνα, ή γρήγορα κοψίματα, ή χρησιμοποιεί πολύ το χρώμα μπορντό, σε όλες τις ταινίες του, άρα, σας λέω, είναι auteur, στάνταρ. Αυτό που δε μας λένε, ούτε υπονοούν, πάντως, οι θεωρίες αυτές είναι αν ο Τάδε είναι καλός σκηνοθέτης.
Τα παιδιά του Cahiers, που λέτε, διαχώριζαν τους σκηνοθέτες σε auteurs και σε metteurs-en-scène. Οι auteurs τους ήταν αυτοί που είχαν τη ‘δυνατότητα’, το ταλέντο αν θέλετε, να μεταχειρίζονται την κάμερα ως caméra-stylo (διαβάστε τον όρο χωρίς ηλίθια προφορά, και θα καταλάβετε τι εννοούσαν). Οι metteurs-en-scène, απ’ την άλλη, είναι αυτοί που φροντίζουν να γίνουν τα πράγματα στη σκηνή όπως εν τέλει τα βλέπετε στην τελειωμένη ταινία. Σκηνο-θετούν, δηλαδή. Όπως καταλαβαίνετε, μπορούν κάλλιστα να υπάρχουν “πάρα πολύ καλοί” metteurs-en-scène, όπως μπορούν να υπάρχουν και “χάλιες” auteurs, ή μπορεί να εκτιμούμε, εμείς προσωπικά (αφού, βρε για δες, όλα σε τέτοια καλλιτεχνικά είναι θέμα προσωπικής άποψης και γούστου) κάποιους, ή, αντιθέτως, απλά να “μη μας μιλάνε”, στο κάτω κάτω.
Εκεί που θέλω, λοιπόν, να καταλήξω είναι ότι ο auteur δεν είναι, contrary to popular misconception, ο σκηνοθέτης-”μούρη”, αλλά απλά αυτός που μπορεί, σύμφωνα με το auteur theory, να κριθεί ως ο άνθρωπος γύρω από το όραμα του οποίου έχει στηθεί η εξεταζόμενη ταινία. Το εάν, από ‘κει και πέρα, σημαίνει κάτι παραπάνω αυτό, είναι μεγάλο θέμα, και σίγουρα όχι δικό μου, και αλλάζει κατά περίπτωση κουλουπού κουλουπού.
Friday, March 18th 2011 at 8:53 pm |
Σημείωση για όσους (πρέπει να πρόκειται για αρνητικό αριθμό, φοβάμαι) διαβάζουν αυτό το post και δεν είχαν πάει μαζί μας Πανεπιστήμιο, ώστε να ξέρουν ότι ο όρος του τίτλου είναι… reference, not a real term. Ναι, ένας άγγλος θα αναφερόταν σ’ αυτό ως authorship, γενικά, εφόσον πρόκειται για ‘συγγραφείς’ των κινηματογραφικών αυτών έργων”. Αλλά μια συγκεκριμένη (και όχι αόριστη, όοοχι) καθηγήτρια το χρησιμοποιούσε, όπως το καταλαβαίνω τουλάχιστον, ως “authorship, as seen through the Auteur Theory, regarding to films”, σε φάση.